info@provataslaw.gr

2310 270 580

Αρχική // Νέα // Η ελαφρυντική περίσταση του πρότερου σύννομου βίου
Η ελαφρυντική περίσταση του πρότερου σύννομου βίου

Η ελαφρυντική περίσταση του πρότερου σύννομου βίου

i) Ιστορική αναδρομή στο προϊσχύον νομικό καθεστώς     

Μεταξύ των θετικών χαρακτηριστικών του νέου Ποινικού Κώδικα (Ν.4619/2019) συγκαταλέγεται αναντίρρητα η βελτίωση ορισμένων διατάξεων. Προς αυτή την κατεύθυνση, ως προς την ελαφρυντική περίσταση του πρότερου έντιμου βίου, της πλέον προβεβλημένης και ασαφούς ελαφρυντικής περίστασης ήδη από την έναρξη ισχύος του παλαιού Ποινικού Κώδικα, το 1950, η νέα διατύπωση απαιτεί ο υπαίτιος να έζησε ως το χρόνο που έγινε το έγκλημα «σύννομα», αντί του έντιμα που προέβλεπε η προϊσχύσασα διάταξη. Μάλιστα, επισημαίνεται στο γράμμα του Νόμου πως μόνο η προηγούμενη καταδίκη του υπαιτίου για ελαφρό πλημμέλημα δεν αποκλείει το σύννομο του πρότερου βίου του.

Η ευρύτητα με την οποία η Νομολογία του Αρείου Πάγου ερμήνευε τον όρο του πρότερου έντιμου βίου, ταυτίζοντας τον με την έλλειψη προηγούμενης καταδίκης και την ύπαρξη λευκού ποινικού μητρώου, προξενούσε έντονο προβληματισμό.

Εντούτοις, ο προβληματισμός δεν ήρθη προς το παρόν, καθώς η νέα διατύπωση εξακολουθεί να διευρύνει υπερβολικά τη δυνατότητα αναγνώρισης της σπουδαιότερης αυτής από τις ελαφρυντικές περιστάσεις. Και τούτο διότι ναι μεν κατεβλήθη προσπάθεια, ώστε η αναγνώριση του εν λόγω ελαφρυντικού να μην επαφίεται αποκλειστικά στη δικαστική αυθαιρεσία, από την άλλη όμως, φέρεται εκ πρώτης όψεως να απαγκιστρώθηκε πλήρως από μια αξιολογική διαδικασία της συνολικής προηγούμενης συμπεριφοράς του υπαιτίου.

Μέχρι τον Ιούλιο του 2019, λοιπόν, η Νομολογία των ποινικών Δικαστηρίων έβριθε δυστυχώς κατά καιρούς παραδειγμάτων δικαστικής αυθαιρεσίας, η οποία κορυφώθηκε στα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας, όταν το στοιχείο της ηθικής αξιολόγησης εντάχθηκε στον ορισμό του πρότερου έντιμου βίου. Υπό το πρίσμα των ως άνω δεδομένων ο ΑΠ απαιτούσε πέραν της ύπαρξης του λευκού ποινικού μητρώου και της φυσιολογικής ανθρώπινης συμπεριφοράς, θετική και επωφελή για την κοινωνία δράση και συμπεριφορά. Η αναφορά αυτή του ΑΠ αποτέλεσε το εφαλτήριο μιας αναζήτησης «πιστοποιητικών εντιμότητας» από τους συνηγόρους υπεράσπισης των κατηγορουμένων.

Ακόμη, όμως, κι αν προσκομίζονταν βεβαιώσεις θετικής και επωφελούς για την κοινωνία συμπεριφοράς, στον αποκλεισμό του ελαφρυντικού, οδηγούσε η βαρύτητα και ο τρόπος τέλεσης του τελεσθέντος αδικήματος (ΑΠ 1220/2014, ΑΠ 193/2015), αν και το Ακυρωτικό είχε προ πολλού καταστήσει σαφές (ΑΠ 995/1982) πως η βαρύτητα του εγκλήματος δεν πρέπει να συνδέεται με την κατάφαση ή όχι του ελαφρυντικού.

Σε άλλες περιπτώσεις, η υπέρ του δέοντος ολιγάρκεια του ΑΠ αναφορικά με τα απαιτούμενα για τη συγκρότηση του  έντιμου βίου στοιχεία και ειδικότερα η απεμπόληση της θετικής συνεισφοράς στην κοινωνία, είχαν ως απόρροια τη δημιουργία σύγχυσης στα Δικαστήρια της ουσίας και την επικράτηση ενός κλίματος ανασφάλειας στους κοινωνούς του δικαίου, όσον αφορά με τα στοιχεία που έπρεπε κάθε φορά να συντρέχουν για την αναγνώριση του ελαφρυντικού.

ii)Ο πρότερος σύννομος βίος στο νέο Ποινικό Κώδικα

Η ως άνω στάση της Νομολογίας και οι επικρίσεις μεγάλης μερίδας της θεωρίας, γέννησαν την ανάγκη αποσαφήνισης του περιεχομένου του συγκεκριμένου λόγου μείωσης της ποινής και την άρση πάσης αμφιβολίας εκ της εφαρμογής και ερμηνείας του,  σκοπός που αναδύεται εύληπτα ήδη από την Αιτιολογική Έκθεση του νέου Ποινικού Κώδικα.

Ο σεβασμός των εννόμων αγαθών και η συμμόρφωση στις επιταγές του νόμου ανάγονται από το νέο Ποινικό Κώδικα σε κρίσιμα στοιχεία για τη χορήγηση του ελαφρυντικού, καθώς μόνο τότε κρίνεται σύννομη η ζωή ενός ατόμου και μπορεί να λάβει χώρα μια θετική πρόγνωση για το μέλλον, αφού το τελεσθέν έγκλημα συνιστά πρωτόγνωρη παραφωνία για τον υπαίτιο.

Αποφεύγεται με αυτόν τον τρόπο η άνιση μεταχείριση των πολιτών που λάμβανε χώρα ένεκα επίκλησης κοινωνικών προτύπων που δεν εντάσσονταν στην έντιμη ζωή, παρότι αποτελούσαν δικαίωμα αναγνωρισμένο είτε εκ του νόμου είτε εκ του Συντάγματος καθώς και κάθε αναφορά στην ηθική φύση του κατηγορουμένου.

Από την πρώτη στιγμή της ισχύος του ελαφρυντικού του σύννομου βίου διατυπώθηκε από την πλειοψηφία των Δικαστικών λειτουργών και των Δικηγόρων το εξής ερώτημα: Είναι ικανή η ύπαρξη λευκού ποινικού μητρώου από μόνη της να οδηγήσει στην αναγνώριση του ελαφρυντικού; Είναι απολύτως σαφές πως η απάντηση στο ως άνω ερώτημα είναι αρνητική. Εκφεύγει των ορίων της κοινής λογικής να θεωρηθεί πως ο σύννομος βίος συνδέεται άρρηκτα και αποκλειστικά με το λευκό ποινικό μητρώο, διότι σε αυτή την περίπτωση θα καθίστατο άνευ σημασίας ο πραγματικός σεβασμός στα έννομα αγαθά. Χαρακτηριστικό,μάλιστα, παράδειγμα που δόθηκε από πολλούς θεωρητικούς, ήδη από τις πρώτες μέρες ισχύος της διάταξης, είναι πως αν κάποιος κακοποιεί συστηματικά τη σύζυγο του, δε θα λάβει το ελαφρυντικό του σύννομου βίου.

 Άλλωστε, πέραν των ποινικών κυρώσεων στο δικαιϊκό μας σύστημα απαντώνται τόσο οι αστικές όσο και οι διοικητικές παραβάσεις και οι δεσμευτικοί κανόνες δεοντολογίας. Όταν, λοιπόν, κάποιος έχει επανειλημμένα καταδολιεύσει τους δανειστές του όντας σε κακή πίστη και υπέχοντας έναντι αυτών αδικοπρακτική ευθύνη, εύλογα δε θα του αναγνωριστεί ο σύννομος βίος, αν λόγου χάρη κατηγορείται για το αδίκημα της απάτης. Βέβαια, αναγκαίος όρος είναι τα πραγματικά περιστατικά που οδηγούν στον αποκλεισμό του σύννομου βίου να αποδειχθούν πλήρως κατά την ακροαματική διαδικασία.

Προκύπτει δε με σαφήνεια κατόπιν γραμματικής ερμηνείας της διάταξης πως η τέλεση ενός ελαφρού πλημμελήματος δε θεωρείται αρκετή για τον αποκλεισμό του ελαφρυντικού του άρθρου 84§2 α΄ ΠΚ αλλά και ότι κρίσιμος χρόνος είναι αυτός πριν την τέλεση της πράξης. Έτσι, λοιπόν, η αναγνώριση του ελαφρυντικού δε συναρτάται με τη βαρύτητα του αδικήματος που έχει τελεστεί.

Μια από τις πρώτες αποφάσεις υπό το καθεστώς του νέου ΠΚ, που ασχολείται διεξοδικά με την ανάλυση των ελαφρυντικών περιστάσεων είναι η ΑΠ 1466/2019 που δέχεται μεταξύ άλλων πως σύννομη είναι η ζωή του υπαιτίου όταν αυτός δεν έχει διαπράξει αξιόποινη πράξη, παραβιάζοντας επιτακτικούς ή απαγορευτικούς κανόνες δικαίου, του λευκού ποινικού μητρώου μη όντος του μόνου αποδεικτικού στοιχείου για την κατάφαση της περίστασης αυτής, του δικαστού δυνάμενου να κρίνει στα πλαίσια που ορίζονται από το άρθρο 178 του ΚΠΔ. Εν όψει των ανωτέρω, η διάταξη αυτή (84§2α) του ισχύοντος από 1.7.2019 ΠΚ είναι ευμενέστερη της αντίστοιχης προϊσχύσασας, αφούμε τη νέα διάταξη διευρύνεται η δυνατότητα αναγνώρισης της ελαφρυντικής αυτής περίστασης, καθόσον υιοθετήθηκε το δεκτικό βεβαίωσης κριτήριο της «νόμιμης» ζωής έναντι του απροσδιόριστου κριτηρίου της «έντιμης» ζωής και δεν ελέγχεται πλέον η κατά το Σύνταγμα απαραβίαστη προηγούμενη ατομική και οικογενειακή ζωή του υπαιτίου.

Η απόφαση αυτή του Ακυρωτικού ήρθε μετά τις αντιδράσεις που προκλήθηκαν με αφορμή τη μείωση της απειλούμενης ποινής της ισόβιας κάθειρξης σε υπόθεση που απασχόλησε τα φώτα της δημοσιότητας. Ο ΑΠ κατέληξε πως δεν αρκεί το λευκό ποινικό μητρώο για να χορηγηθεί το ελαφρυντικό, καταρρίπτοντας τον ισχυρισμό, σύμφωνα με τον οποίο τα κριτήρια για τη χορήγηση του ελαφρυντικού είναι αμιγώς αντικειμενικά, αρκεί δηλαδή ένας κατηγορούμενος να έχει λευκό ποινικό μητρώο.

Βέβαια μια ρύθμιση που θα είχε ως αφετηρία και (μαχητό) τεκμήριο την ύπαρξη λευκού ποινικού μητρώου με την επιφύλαξη να μην προκύπτουν από τη μέχρι την πράξη συμπεριφορά του δράστη, περιστατικά που ακόμη κι αν δεν συνιστούν αξιόποινη συμπεριφορά, καταδεικνύουν μια ιδιαίτερα επιλήψιμη και αντικοινωνική στάση ζωής αυτού, θα απέτρεπε εξ’ αρχής τη δημιουργία συγχύσεων.

Συμπερασματικά, η νέα ρύθμιση του άρθρου 84 κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση καθώς συγκεντρώνει πολλά θετικά στοιχεία. Ωστόσο, υπάρχουν σημαντικά σημεία που χρήζουν διασαφήνισης, προκειμένου να εφαρμόζεται ορθά και να μην οδηγήσει στη δημιουργία ενός κλίματος, όμοιου με το προηγούμενο.

 

Θεσσαλονίκη, 05/10/2019

Νικόλαος Πούλιος

Ασκούμενος Δικηγόρος

 

 

Βιβλιογραφία

 

  1. Ο Νέος Ποινικός Κώδικας, Αριστοτέλης Ι. Χαραλαμπάκης
  2. Μελέτη Συμεωνίδου – Καστανίδου, ΠοινΔικ 2019, σελ. 884
  3. ΑΠ 1466/2019
  4. Ποινικός Κώδικας, Κ. Φράγκος
  5. Ποινικός Κώδικας και Κώδικας Ποινικής Δικονομίας, Χ. Σεβαστίδης
ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
Επικοινωνήστε μαζί μας

Όμιλος Νομικών Προβατά Σωκράτη

Our firm has an excellent reputation and is known for providing quality, individualized service and attention to clients needing services. Our team members are specialized in different fields of law. Do not hesitate to contact us and we will redirect you to the most suitable lawyer taking into account the nature of your case.

Newsletter

Newsletters

Μείνετε ενημερωμένοι για τις υπηρεσίες και τα προϊόντα μας που συνεχώς εξελίσσονται. Αφήστε μας το e-mail σας και εγγραφείτε στο newsletter μας.

CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.

Επικοινωνία

Όμιλος Νομικών Σωκράτη Προβατά

Μητροπόλεως 44, 54622, Θεσσαλονίκη

2310 270 580

2310 233 821

info@provataslaw.gr

www.provataslaw.gr